Gemeenten richten regelmatig wegen opnieuw in. Er komt een vrijliggend fietspad, de rijbaan wordt smaller of er verschijnen drempels en plantvakken. Omwonenden zijn daar niet altijd blij mee en willen bezwaar maken. Dat blijkt niet altijd mogelijk. Wanneer neemt de gemeente bij een herinrichting een besluit, en wanneer niet?
Een herinrichting is meestal een feitelijke handeling
Het aanleggen, verbeteren of anders inrichten van een weg is in de regel een feitelijke handeling. Er is dan geen besluit in de zin van de Algemene wet bestuursrecht en dus ook geen mogelijkheid van bezwaar en beroep.
Dat bleek in de zaak in Bodegraven, die ik bespreek in mijn artikel over de berm. De gemeente wilde een voetpad aanleggen in de berm. De bewoner maakte bezwaar tegen de brief waarin de gemeente dat aankondigde. De Afdeling bestuursrechtspraak oordeelde op 25 januari 2023 dat de brief geen verkeersbesluit was, maar een mededeling over een feitelijke handeling. Voetgangers liepen al over het naastgelegen fietspad, zodat de aanleg van het voetpad niets veranderde aan de categorieën weggebruikers. Het bezwaar was dus niet-ontvankelijk.
Wanneer wel een verkeersbesluit?
Verandert de herinrichting wie de weg mag gebruiken of hoe, dan is een verkeersbesluit nodig op grond van de Wegenverkeerswet 1994. Denk aan:
- het afsluiten van de weg voor een bepaalde categorie verkeer, zoals vrachtwagens of auto’s;
- het instellen van eenrichtingsverkeer;
- het aanwijzen van een fietsstraat of een voetgangersgebied; en
- het plaatsen van verkeersborden met een gebod of verbod.
Tegen een verkeersbesluit kan een belanghebbende wel bezwaar maken. De herinrichting zelf wordt dan niet getoetst, maar de verkeersmaatregel die erbij hoort wel. Zie ook mijn artikel over de verhouding tussen de Wegenwet en de Wegenverkeerswet.
Wanneer een onttrekking?
Leidt de herinrichting ertoe dat een deel van de weg niet meer voor het openbaar verkeer beschikbaar is, bijvoorbeeld omdat een strook wordt bebouwd of bij een tuin wordt gevoegd, dan kan een onttrekking op grond van de Wegenwet nodig zijn. Zolang dat niet is gebeurd, blijft dat deel een openbare weg.
Grond van een particulier
Ligt de weg geheel of gedeeltelijk op grond van een particulier, dan moet die eigenaar werkzaamheden voor onderhoud en verbetering van de weg dulden (artikel 14 Wegenwet). Meer daarover in mijn artikel over de duldplichten. Die duldplicht gaat niet onbeperkt ver. Een ingrijpende verandering van de weg is iets anders dan onderhoud of verbetering.
Wat kunt u wel doen?
Is er geen besluit, dan staan er andere wegen open:
- Reageer tijdig in het participatietraject dat de gemeente bij een herinrichting meestal organiseert.
- Controleer of er verkeersbesluiten bij de herinrichting horen. Die worden gepubliceerd in de Staatscourant en kunt u aanvechten.
- Lijdt u schade door de herinrichting, bijvoorbeeld omdat uw bedrijf lange tijd slecht bereikbaar is, dan kunt u de gemeente om nadeelcompensatie vragen (titel 4.5 Awb).
- Handelt de gemeente in strijd met uw eigendomsrecht, dan kunt u naar de burgerlijke rechter.
Meer weten?
Een herinrichting van een openbare weg is meestal een feitelijke handeling waartegen geen bezwaar mogelijk is. Hoort er een verkeersbesluit bij, dan kunt u daartegen wel opkomen. Kijk daarom goed naar wat er precies verandert.
Bij vragen over dit onderwerp kunt u geheel vrijblijvend contact met mij opnemen. Ik denk graag even met u mee.
Wilt u weten wie een weg moet onderhouden? Lees meer over onze aanpak als advocaat onderhoudsplicht openbare weg.
