Een gemeente die een weg wil afsluiten, heeft daarvoor twee wetten tot haar beschikking: de Wegenwet en de Wegenverkeerswet 1994. In de praktijk worden die twee nogal eens door elkaar gehaald. Toch is het verschil groot. De ene wet gaat over de vraag óf een weg openbaar is, de andere over de vraag hoe die weg mag worden gebruikt.
De Wegenwet: de status van de weg
De Wegenwet bepaalt wanneer een weg openbaar is en wat daarvan de gevolgen zijn. Een openbare weg moet worden gedoogd door de eigenaar en moet worden onderhouden. Een weg houdt pas op openbaar te zijn als hij dertig jaar niet voor iedereen toegankelijk is geweest of als hij aan het openbaar verkeer wordt onttrokken (artikel 7 Wegenwet). Over een onttrekking van een gemeentelijke weg beslist de gemeenteraad (artikel 9 Wegenwet), al kan die bevoegdheid zijn gedelegeerd aan het college. Zie ook mijn artikel over onttrekking.
De Wegenverkeerswet: het gebruik van de weg
De Wegenverkeerswet 1994 regelt het verkeer op de weg. Met een verkeersbesluit kan de wegbeheerder bijvoorbeeld een weg afsluiten voor motorvoertuigen, eenrichtingsverkeer instellen of een fietsstraat aanwijzen (artikel 15 Wegenverkeerswet 1994). Zo’n besluit moet steunen op een van de doelen van artikel 2 van die wet, zoals de verkeersveiligheid of het voorkomen van overlast. Een verkeersbesluit verandert niets aan de status van de weg. Een weg die voor auto’s is afgesloten, blijft een openbare weg voor fietsers en voetgangers.
Waarom het verschil ertoe doet
Een verkeersbesluit heeft niet tot doel een weg voor al het verkeer aan het openbaar verkeer te onttrekken. Wil de gemeente dat een weg (of een deel ervan) geen openbare weg meer is, dan moet zij de route van de Wegenwet volgen. Dat betekent een besluit van het bevoegde orgaan, met een belangenafweging waarin alle belangen worden meegewogen.
De Afdeling bestuursrechtspraak maakte dit onderscheid duidelijk in een uitspraak van 27 december 2018 (ECLI:NL:RVS:2018:4268) over een pad in Wons, gemeente Súdwest-Fryslân. Daar werd een strook van ongeveer twee meter van een pad aan de openbaarheid onttrokken. Een omwonende vond dat de gemeente met een verkeersbord had moeten volstaan. De Afdeling oordeelde dat het ging om een volledige onttrekking van die strook en dat een verkeersbord niet hetzelfde resultaat kon bereiken. De onttrekking was dus de juiste weg.
De gevolgen in de praktijk
Voor de eigenaar en de gebruikers maakt het veel uit welke route wordt gekozen:
- Na een verkeersbesluit blijft de weg openbaar. De eigenaar blijft verplicht het overige verkeer te dulden en de onderhoudsplicht blijft bestaan.
- Na een onttrekking is de weg geen openbare weg meer. De eigenaar mag de weg dan in beginsel afsluiten.
- Tegen een verkeersbesluit staat bezwaar open bij het college. Tegen een onttrekkingsbesluit kan ook worden opgekomen, maar de procedure verschilt per geval.
Een particulier kan geen verkeersbesluit nemen
Een eigenaar die zelf paaltjes of een hek plaatst op een openbare weg, handelt in strijd met zijn duldplicht. Dat de paaltjes alleen auto’s tegenhouden, maakt dat niet anders: alleen de wegbeheerder kan met een verkeersbesluit bepaalde categorieën verkeer weren. Zie daarover mijn artikel over het onrechtmatig afsluiten van een openbare weg.
Meer weten?
De Wegenwet gaat over de status van een weg, de Wegenverkeerswet 1994 over het gebruik ervan. Een verkeersbesluit is niet bedoeld om een weg geheel aan de openbaarheid te onttrekken. Wie te maken krijgt met het afsluiten van een weg, doet er goed aan eerst na te gaan op welke wet het besluit is gebaseerd.
Bij vragen over dit onderwerp kunt u geheel vrijblijvend contact met mij opnemen. Ik denk graag even met u mee.
Speelt de vraag of een weg openbaar is? Lees meer over onze aanpak als advocaat openbaarheid van wegen.
